AI en de kunst van het motorrijden
Wat betekent de opkomst van AI voor mijn praktijk? Dit jaar vierde ik mijn 25-jarig jubileum als advocaat en er is in die tijd veel veranderd. Tijd voor een terugblik en een voorlopige balans.
Boeken als basis
Ik word gelukkig van de boekenwand in mijn werkkamer. Hoewel ik hier een arbeidsrechtelijke praktijk beoefen, zie je dat de nautische literatuur prominenter is uitgestald dan de juridische, en die heeft dan nog voornamelijk een decoratief karakter. De “Fruin” uit 1947 mag iconisch zijn, maar niet meer relevant voor de advocatenpraktijk anno nu.
Toen ik in de jaren ’90 in Leiden studeerde stond het internet nog in de kinderschoenen en was de bibliotheek in het Gravensteen het heiligdom van juridische kennis. Het was daar, tussen eeuwenoude muren, dat ik mijn weg heb leren vinden in het juridische labyrint. Letterlijk bladerend door catalogi, indexen en speurend langs eindeloze boekenplanken. Het geluksgevoel om de gezochte uitgave ertussenuit te kunnen trekken om daarna die ene relevante paragraaf te vinden! Vervolgens via voet- en eindnoten andere publicaties stapelend op de uitgaven die ik op het schrijfblad voor me had verzameld.
Hoe anders werk ik nu. Ik beschik over (dure) abonnementen die meer wetten, handboeken, vakliteratuur en jurisprudentie bevatten dan in mijn boekenkast zouden passen, maar deze “content” (gadverdamme, wát een woord!) komt van servers op afstand.
Online oceanen
Bekijk ik mijn juridische loopbaan, dan heb ik tijdens mijn studie in Leiden het juridische handwerk offline geleerd. Vervolgens heb ik in de 26 jaar praktijkvoering die volgde de omslag gemaakt naar het online zoeken. De vorm veranderde, maar het juridische handwerk bleef. Zonder grondige kennis van het recht verdrink je in de oceanen van publicaties en kom je niet tot de kern van je casus en de oplossing die je cliënt verder helpt.
Een assistent die ervoor heeft dóórgeleerd
En dan zijn we nu aanbeland in wat de “AI-revolutie” wordt genoemd. Het begon met experimenteren: hoe reageert chat als ik hem confronteer met een casus uit mijn praktijk? Aanvankelijk waren de resultaten lachwekkend of bedroevend (net hoe je ernaar keek). Maar de ontwikkelingen gingen snel. AI is inmiddels mijn dagelijkse assistent. Ik gebruik daarvoor geen Open AI of andere algemene (vaak gratis) chatbots, maar een speciaal voor de juridische praktijk ontworpen pakket. Die haalt de kennis niet van het worldwide web, maar is gekoppeld aan de vakliteratuur van die bovengenoemde abonnementen. Déze chat heeft ervoor doorgeleerd en weet wat relevant is voor mijn praktijk! En, o ja: hij respecteert de geheimhoudingsplicht en andere normen waar ik als advocaat aan gebonden ben[1].
De Centaur
Maar: in hoeverre verandert AI mijn werk nu wezenlijk? Met alle tromgeroffel over de AI-revolutie zou je denken dat de kennis van een advocaat er feitelijk niet zoveel meer toe doet. Zoals de menselijke schaker rekenkracht tekort komt tegen de nieuwe generatie computers legt die advocaat het toch ook af tegen de kunstmatige intelligentie? Weg met die dure advocaten! Wordt het tijd dat ik me (nu helemaal) ga omscholen tot timmerman of schipper? Ik denk het niet.
De Canadees-Britse publicist Cory Doctorow heeft een duidelijke visie op (Big Tech en) AI. In zijn laatste boek, The Reverse Centaur’s Guide to Life After AI, neemt hij alle grote AI-beloftes op de korrel. Hij gebruikt daarbij de metafoor van de Centaur: een mythisch wezen bestaande uit een paardenlichaam met een menselijk hoofd. Doctorow’s ideaalbeeld is dat het mensenhoofd stuurt en het machinelijf het zware werk doet. De Big Tech streeft in zijn visie naar het omgekeerde: de machine aan het hoofd met een mens eraan als hulpstuk. De mens als slaaf van de technologie, alles in dienst van de techmiljardairs.
Droom of nachtmerrie?
Als deze boze droom uitkomt, dan staan we voor een ongekende ontslaggolf die mij nog veel werk zal bezorgen. Hoewel: Anthropic voorspelde nog dit jaar dat zo’n 90% van het menselijke werk in de juridische sector door AI gedaan zal kunnen worden.[2] Optimistisch beschouwd zou dit betekenen dat ik mijn werk niet in 40 maar in 4 uur per week af kan en de rest van mijn tijd kan wijden aan zeilen, houtbewerken en motorrijden. Pessimistisch beschouwd wordt de juridische markt straks gedomineerd door een paar Big (Legal) Tech Firms en kan ik mij gaan omscholen.
Eerlijk gezegd ben ik zelf sceptisch. De Big Tech heeft zo z’n redenen om de AI-revolutie groter voor te stellen dan de werkelijkheid. De grote automatiseringsgolf eind vorige eeuw zou immers ook tot enorme werkloosheid leiden. We weten wat daarvan terecht kwam…
Biedt AI wat de cliënt nodig heeft?
Terug naar mijn praktijk. Ja: AI verandert mijn werkprocessen. Niet alleen door complexe dossiers samen te vatten en te analyseren. Het stelt mij vooral in staat om sneller, dieper en breder literatuur- en jurisprudentieonderzoek te doen. Maar voorwaarde voor bruikbare uitkomsten is wél dat ik de juiste prompts weet in te geven, gericht op de vraagstukken die werkelijk relevant zijn voor de concrete zaak waar ik aan werk. Dat vergt nog steeds de juridische kennis en ervaring die ik de afgelopen decennia heb opgebouwd. Mijn werk is daarbij meer dan alleen juridisch: met oog voor de werkelijke behoeften van mijn cliënt (of deze nu werkgever of werknemer is) ga ik op zoek naar een passende oplossing.
De grote kracht van AI is tegelijkertijd een enorme zwakte. Als ik AI ongebreideld inzet raak ik bedolven onder eindeloze juridische notities die moeiteloos worden omgezet in mails met adviezen die de mijn cliënt niet wezenlijk verder helpen, of, erger nog: AI stapelt alle argumenten op die mijn cliënt het grootste gelijk van de wereld geven, terwijl AI hetzelfde doet bij de wederpartij!
Controle over kracht
In plaats van de Centaur denk ik aan mijn motorfiets. De zware 1200 V-twin trekt als een malle en dat is fijn, zeker in de bergen. Maar juist die kracht brengt een bestuurder zonder rijervaring al snel in levensgevaar. Als advocaat stel ik me zo voor dat mijn cliënt de duopassagier is. Waar wil je naartoe?
Ik ken de routes en alternatieven. We overleggen wel, maar de verantwoordelijkheid blijft uiteindelijk bij mij.
En laat de motor dan maar het zware werk doen.
Bart Sanders | Met mij sta je sterker in het arbeidsrecht
____________________
[1] Zie ook de Aanbevelingen AI in de advocatuur van de Nederlandse Orde van Advocaten en de CCBE guide on the use of generative AI by lawyers
